Nagłe splątanie u starszego pacjenta w szpitalu to nie tylko przejściowy epizod. Z badania opublikowanego w „JAMA Neurology” wynika, że osoby, które przeszły delirium, miały ponad pięciokrotnie wyższe ryzyko rozpoznania demencji. Ich funkcje poznawcze pogarszały się też szybciej niż u pozostałych.

Czym jest delirium

Delirium, czyli majaczenie lub stan ostrego splątania, zaburza uwagę, orientację i jasność myślenia. Pacjent bywa zdezorientowany i nie rozumie, co dzieje się wokół. Objawy mogą pojawić się nagle albo narastać i ustępować, a ich nasilenie zmienia się w czasie.

To zjawisko częste: dotyczy nawet 30% starszych pacjentów szpitali i do 80% osób leżących na oddziałach intensywnej terapii. Wywołać je mogą m.in. infekcja, operacja lub niektóre leki.

Jak prowadzono badanie

Naukowcy przeanalizowali dane 3501 starszych osób uczestniczących w Mayo Clinic Study of Aging. Każda z nich miała w latach 2004–2023 co najmniej jeden pobyt w szpitalu, a przed hospitalizacją nikt nie miał demencji. Uczestników obserwowano średnio (mediana) przez 7,2 roku. Co 15 miesięcy przechodzili testy pamięci i myślenia, a neurolodzy i neuropsycholodzy oceniali, czy rozwinęło się u nich łagodne zaburzenie funkcji poznawczych (MCI) lub demencja.

Wcześniejsze prace miały poważne ograniczenie: zwykle nie dysponowano obiektywnym zapisem tego, jak mózg pacjenta funkcjonował przed delirium. Opierano się na wspomnieniach chorych, relacjach rodziny lub opiekunów i dokumentacji medycznej. Tutaj regularne testy trwały na długo przed hospitalizacją, więc można było porównać realne wyniki sprzed i po ostrej chorobie.

Co wykazały wyniki

• Ryzyko demencji u osób z delirium było 5,39 raza wyższe niż u pacjentów bez niego.
• Ryzyko MCI, czyli wczesnego etapu zauważalnych kłopotów z pamięcią i myśleniem, było 3,67 raza wyższe.
• W ciągu pięciu lat wyniki testów spadły średnio o 2,28 punktu u osób z delirium, wobec 0,43 punktu u pozostałych.
• Delirium przewidywało pogorszenie funkcji poznawczych niezależnie od genetyki i czynników demograficznych.

Autorzy sugerują, by traktować delirium jako stan nagły. Ich zdaniem znaczenie ma zapobieganie epizodom, wczesne wychwytywanie objawów, śledzenie zdrowia pacjenta po wypisie oraz informowanie rodzin o możliwych skutkach.

Co to oznacza w praktyce

Badanie ma charakter obserwacyjny i dotyczy uczestników programu z USA, więc pokazuje związek, a nie dowodzi prostej zależności przyczynowo-skutkowej. Nie oznacza też, że każdy, kto przeszedł delirium, zachoruje na demencję. Wynik jest jednak sygnałem ostrzegawczym, zwłaszcza że starzejące się społeczeństwa, w tym polskie, mają coraz więcej pacjentów w podeszłym wieku, którzy trafiają do szpitali z powodu infekcji czy zabiegów.

Dla rodzin wniosek jest praktyczny. Jeśli bliski po operacji lub ciężkiej infekcji nagle staje się splątany, nie warto zbywać tego jako „zwykłego efektu szpitala”. Warto powiedzieć o tym personelowi, a po wypisie zwracać uwagę na pamięć i koncentrację oraz zgłosić ewentualne zmiany lekarzowi rodzinnemu. Pytanie o to, czy w danym szpitalu stosuje się procedury zapobiegania delirium, jest w pełni uzasadnione.

Źródło: Medical Xpress – „Sudden confusion in the hospital may signal higher dementia risk later in life”