Chińscy naukowcy zaproponowali model, który wiąże temperaturę krytyczną nadprzewodnika z kilkoma parametrami, jakie da się zmierzyć w laboratorium. Zależność sprawdzono zarówno na miedzianach, czyli tzw. nadprzewodnikach wysokotemperaturowych, jak i na zwykłych metalach. Praca ukazała się w czasopiśmie „Journal of Materiomics”.
Problem, którego nie rozwiązuje klasyczna teoria
Nadprzewodnictwo to zdolność materiału do przewodzenia prądu bez oporu. Występuje w bardzo różnych substancjach, od metali po tlenki. Klasyczna teoria BCS dobrze opisuje metale nadprzewodzące w niskich temperaturach, ale gorzej radzi sobie z nadprzewodnikami tlenkowymi, które zachowują tę właściwość w wyższych temperaturach.
Zespół z Szanghajskiego Instytutu Ceramiki Chińskiej Akademii Nauk opracował model fenomenologiczny. To znaczy, że opisuje on zależności między wielkościami zmierzonymi w doświadczeniach, a nie wyprowadza ich z pierwszych zasad fizyki.
Jak działa model
Punktem wyjścia jest idea „kanałów” nadprzewodzących, którymi płyną nośniki ładunku i które muszą być chronione przed rozpraszaniem. Im większa koncentracja nośników, tym skuteczniej ekranowane są zanieczyszczenia, zwłaszcza zjonizowane, a rozpraszanie nośników słabnie. Zgodnie z teorią Thomasa-Fermiego długość ekranowania w trójwymiarowym gazie elektronowym maleje z koncentracją nośników według potęgi −1/6.
Drugi element to drgania atomów. Wraz ze wzrostem temperatury stają się one anharmoniczne, co opisuje współczynnik rozszerzalności cieplnej, i zwężają te kanały. W miedzianach, takich jak YBa2Cu3O7-δ, elektrony są silnie ograniczone do płaszczyzn CuO2 i wzdłuż wiązań Cu-O. Wzmacnia to ekranowanie i skraca jego długość.
Z tych założeń badacze wyprowadzili wzór TC = TU − B·n−1/6. Występuje w nim:
- n – koncentracja nośników ładunku w materiale,
- TU – górna granica temperatury krytycznej, do której dąży ona przy bardzo dużej koncentracji nośników,
- B – parametr zależny m.in. od długości ekranowania, współczynnika rozszerzalności cieplnej i odległości międzyatomowych.
Co pokazały testy
Model porównano z danymi doświadczalnymi dla miedzianów, w tym YBa2Cu3O7-δ i Bi2Sr2CaCu2O8+δ domieszkowanego itrem, oraz dla metali: glinu, kadmu, rtęci, indu, niobu i ołowiu. Materiały te różnią się strukturą krystaliczną, wiązaniami chemicznymi i właściwościami fizycznymi, a mimo to wszystkie podążają za tą samą zależnością z potęgą −1/6. Według autorów świadczy to o szerokim zakresie stosowalności modelu.
Badacze podkreślają, że praca łączy temperaturę krytyczną z makroskopowymi parametrami materiału i może pomóc w projektowaniu substancji o wysokiej temperaturze krytycznej. Dokładniejsze pomiary kluczowych wielkości mogłyby w przyszłości poprawić trafność przewidywań.
Co to oznacza w praktyce
Na razie to wynik teoretyczny, a nie nowy materiał ani przełom technologiczny. Nie oznacza on, że nadprzewodniki działające w temperaturze pokojowej są tuż za rogiem. Jeśli jednak model potwierdzą kolejne zespoły, może stać się narzędziem do wstępnej selekcji kandydatów na nowe nadprzewodniki, zanim zostaną kosztownie zsyntetyzowane.
Nadprzewodniki mają znaczenie także w Europie. Wykorzystuje się je w skanerach rezonansu magnetycznego i w magnesach akceleratorów cząstek, a rozwijane są też w energetyce, np. do bezstratnych kabli. Wyższa temperatura pracy oznaczałaby tańsze chłodzenie, dlatego badania nad przewidywaniem właściwości takich materiałów interesują laboratoria na całym świecie, także w Polsce i UE.
Źródło: Phys.org – „New model predicts critical temperature of superconductors”
